काठमाडौँ महानगरपालिकाको एक मिसनमा धक्का लागेको छ । बालेनको नेतृत्वमा रहेको महानगरले केही समयअघि काठमाडौँ प्लाजाको उत्तरदेखि जय नेपाल हलसम्म टुकुचा खोला किनार क्षेत्रमा स्वीकृत नक्सा विपरीत, मापदण्ड विपरी’त वा नक्सा नै नबनाइ घर/टहरा निर्माण गरेको देखिएको भन्दै ३५ दिन भित्र हटाउन घरधनीहरूलाई आह्वान गरेको थियो ।

तर ३५ दिन बितिसके पनि यसमा धेरै कानूनी र व्यवहारिक जटिलता, अन्य निकायसँगको समन्वय जरुरी देखिएको भन्दै टुकुचा नदी र वरपरको जग्गा खाली गर्न सकेको छैन । खोलाको नापी नक्शाकै अभाव सबभन्दा टड्का’रो समस्या देखिएको छ ।

कुनै खोला बिलाउँछ ? या कुनै खोला नक्सामा नभेटिन सक्छ ? सुन्दा आश्चर्य लागे पनि सरकारी कागजमा यस्तै रहेको भेटिएको छ । करिब १० वर्ष अगाडि नै काठमाडौं उपत्यका नगर विकास प्राधिकरणले नापी विभागलाई पत्र लेखेर शहर भित्रको टुकुचा खोला कहाँ हो यकिन गर्दिनुप¥यो भनेर सोधेको थियो ।

तर चित्तबुझ्दो जवाफ पाउन सकेको थिएन । नापीबाट जबाफमा सो क्षेत्रको जग्गा नाप्दा टुकुचा नदेखिएको हुँदा खोला यकिन गर्न नसकिएको भनेर जवाफी पत्र लेखेको थियो ।

अहिले टुकुचा खोला वरपरको जग्गामा सरकारी कलेजहरू, विदेशी नियोग र निजी व्यापारिक कम्प्लेक्सले ठाउँठाउँमा टुकुचाको अ’तिक्रमण गरेका छन् । टुकुचाको पुरै क्षेत्रको अभिलेखिकरण गर्न ड्रो’नबाट भिडिओ खिचाएर शहरी विकास मन्त्रालयले रेकर्डमा राखेको थियो ।

१ सय ३८ वर्ष अगाडि अर्थात वि. स. १९४२ मा नै इँटा, चुना र सुर्की लगाएर गुम्बज बनाएर टुकुचालाई छोपिएको बताइएको छ । पहिला श्री ३ वीर शमशेर जबराको स्वामित्वमा रहेको जग्गामा पर्ने टुकुचामा वि। स। १९४२ तिर जोगवीर स्थापित भन्ने इन्जिनियरले गुम्बज जस्तो बनाई छोपेको र त्यहाँ पुतली बगैँचा बनाएको इतिहास छ ।

सय वर्ष पुरानो संरचना मास्न पाइँदैन, पुरातात्विक वस्तु हुन्छ । त्यसैले यसलाई महानगरले भत्का’उन सकेन । टुकुचामा गुम्बज बन्दा प्रदु’षण कम भएको छ । दु’र्गन्ध आएको छैन, कटानको पनि समस्या छैन । हाल जय नेपालदेखि कमलादीसम्म बसोवास गर्ने ६०–७० घरका बासिन्दाहरू सबैले श्री ३ वीर शमसेरका सन्तानसँग जग्गा खरिद गरेर बसेको खुुलेको छ ।